X
تبلیغات
سُرای دل - آرايه هاي ادبي-درس14- بيان(علاقه)
شعر و ادبيات و ترانه

آرايه هاي ادبي

 

بخش سوم

بيان

 

 

درس 14

1- علاقه هاي مجاز را نام ببريد؟

علاقه جزئيه، علاقه کليه، علاقه محليه، علاقه سببيه، علاقه لازميه، علاقه آليه.

 

2- آيا شمار علاقه هاي مجاز محدودند يا نامحدود چرا؟

علاقه ها نامحدودند – زيرا در غير اين صورت، هنرمندان را از خلق مجازهاي نو باز مي داريم.

 

3- علاقه جزئيه چيست؟

جزئي از يک چيز به جاي تمام آن به کار مي رود.

 

4- علاقه کليه چيست؟

تمام يک چيز به جاي جزئي از آن چيز مي آيد.

 

5- علاقه محليه چيست؟

محل کسي يا چيزي را به جاي خود آن فرد يا چيز به کار مي برند.

 

6- علاقه سببيه را تعريف کنيد؟

سبب و علت چيزي جانشين خود آن چيز مي شود.

 

7- علاقه لازميه را تعريف کنيد؟

چيزي را به دليل همراهي هميشگي با چيزي ديگر، به جاي آن به کار مي برند.

 

8- علاقه آليه را تعريف کنيد؟

ابزاري جانشين کاري مي شود که با آن ابزار انجام مي شود.

 

 

خود آزمايي

1- در شعرها و جمله هاي زير، علاقه هاي مجازهاي مشخص شده را تعيين کنيد؟

- نپندارم اين کام حاصل کني                      مبادا که جان در سرِ دل کني

«سعدي»

سر: مجاز با علاقه محليه

- سرم درد مي کند. سر: مجاز با علاقه کليه است زيرا منظور پيشاني يا قسمتي از سر است.

- دهخدا قلم خوبي داشت. قلم: مجاز با علاقه آليه (ابزاري) است.

- گر نبندي زين سخن تو حلق را                          آتش گيرد بسوزد خلق را

«مولوي»

حلق: مجاز با علاقه لازميه و مجاز از دهان و زبان است.

 

- اي ز خود گشته سير، جوع اين است.

                                                 «سنايي»

سير: مجاز از بيزار با علاقه هاي لازميه و سببيه (چون سيري سبب بيزاري است).

 

- ماه دشت لاله ها را روشن کرده بود.

ماه: مجاز از نور ماه با علاقه کليه

 

- دل عالمي بسوزي چو عذار برفروزي            تو از اين چه سود داري که نمي کني مدارا

«حافظ»

عالمي: مجاز از مردم عالم با علاقه محليه.

 

 

2- مجازهايي را که در بيتها و جمله هاي زير به کار رفته اند، معين کنيد؛ قرينه آنها را نشان دهيد و نوع علاقه را بيان نماييد؟

 

- سپيد شد چو درخت شکوفه دار سرم           و ز اين درخت همين ميوه غم است بَرَم

مجاز با علاقه محليه و کليه  /   مصراع دوم --- قرينه                          «جامي»

محليه (چون سر محل روش مو) و کليه (چون سر که کل است را بيان کرده ولي موي سر را اراده کرده است.)

 

- جهان خوردم و کارها راندم.

مجاز از نعمت دنيا با علاقه کليه که ثروت و نعمت دنيا جزئي از جهان است. /

قرينه: خوردن و هم مي توان با علاقه محليه آورد يعني محلي است که ثروت و نعمت در جهان وجود دارد.

 

- به ياد روي شيرين بيت مي گفت

چو آتش تيشه مي زد، کوه مي سفت

مجاز از آواز خواندن يا شعر گفتن با علاقه جزئيه (چون بيت جزئي از شعر است.) / قرينه مجاز: معنوي (چون فرهاد شاعر نبود)

«نظامي»

 

 

 

                            

- برآشفت ايران و برخاست گرد                  همي هر کسي کرد ساز نبرد      

مجاز از سپاه ايران با علاقه محليه / قرينه: بر آشفتن                                 «فردوسي»

 

 

- ديد که خون  ناحق پروانه شمع را

چندان امان نداد که شب را به سر بَرَد

مجاز از کشتن باعلاقه لازميه /قرينه: بقيه بيت

مجاز از پايان رساندن با علاقه لازميه / قرينه: بردن

«حکيم سنايي»

 

 

- بر صفراي خويش برنيامدم.

مجاز از خشم با علاقه سببيه / قرينه: معنوي

 

- اگر رفت و آثار خيرش نماند                        نشايد پسِ مرگش الحمد خواند

قرينه: خواندن    /  مجاز از سوره فاتحه با علاقه جزئيه

«سعدي»

 

- اين دم شنو که راحت از اين دم شود پديد

دم در هر دو مورد مجاز از سخن با علاقه سببيه  /  قرينه: شنيدن                     «خاقاني»

 

- آن کس که به دينار و درم خير نيندوخت      سر عاقبت اندر سرِ دينارو درم کرد    

مجاز از جسم با علاقه جزئيه / مجاز از فکر و خيال با علاقه محليه  / قرينه ها: معنوي

«سعدي»

 

- دست بالاي دست بسيار است.

دست در هر دو مجاز از قدرت با علاقه سببيه  / قرينه: معنوي

 

 

- شبي ياد دارم که چشمم نخفت                    شنيدم که پروانه با شمع گفت       

مجاز از وجود و جسم با علاقه جزئيه / قرينه: نخفت                                    «سعدي»

 

 

- جهان انجمن شد برِ تخت اوي                             فرو مانده از فرّه و بخت اوي

مجاز با علاقه عليه يعني مردم جهان  / قرينه: بقيه بيت است                        «فردوسي»

 

 

3- واژه هاي زير را در معني مجازي به کار ببريد؟

شهر: همه شهر پيشش درم ريختند. «مجاز با علاقه محليه به معني مردم شهر»

قلم: قلمي شيوا و فصيح داشت. «مجاز با علاقه آليه به معني نوشته»

چشم: بيرون آي تا که چشمي اندام تو را به چشم نارد. «مجاز با علاقه جزئيه به معني فرد نامحرم»

زبان: به زبان آمد و آورد دو صد اندرزم. «مجاز با علاقه آليه به معني سخن و حرف است.»

دست: دست در حلقه آن زلف دو تا نتوان کرد. «مجاز با علاقه کليه به معني انگشت است.»

سر: سر آن ندارد امشب که برآيد آفتابي. «مجاز با علاقه محليه به معني تصميم است.»

خورشيد: خورشيد همه جا را گرم کرده بود. «مجاز با علاقه کليه به معني نور خورشيد است.»

 

 

4- واژه هاي زير را به صورت مجاز و استعاره به کار ببريد؟

- ماه: مجاز ¬ ماه زمين را منور کرده بود. (مجاز از نور ماه با علاقه کليه)

استعاره:¬ ماهم اين هفته برون رفت و به چشم سالي است. (استعاره مصرحه از محبوب)

- سرو: مجاز ¬ سرو را مايه سرسبزي عالم کردي. (مجاز از همه درختها با علاقه جزئيه)

استعاره: ¬ سرو چمان من چرا ميل چمن نمي کند  همدم گل نمي شود، ياد سمن نمي کند (استعاره مصرحه از محبوب)                                                                «حافظ»

 

 

+ تاريخ جمعه بیست و هفتم فروردین 1389ساعت 3:41 نويسنده غلامرضا رضايي اصل(رضا دلمن) |